Hoe dieper je kijkt

Ik begin steeds meer te denken dat de meeste mensen de wereld als chaos ervaren, omdat ze zichzelf van binnen niet begrijpen.

Dat klinkt misschien vreemd. We denken meestal dat de chaos buiten ons ligt. De drukte. De conflicten. De politiek. De mensen om ons heen. Maar hoe langer ik kijk, hoe meer ik het gevoel krijg dat binnen en buiten niet zo los van elkaar staan als we denken.

Spinoza zei het eeuwen geleden al. Hoe dieper je kijkt, hoe meer structuur je ziet.

Die zin bleef bij me hangen.

Niet omdat hij beweert dat het universum een groot plan heeft. Ook niet omdat hij zegt dat alles voorspelbaar is. Juist niet. Wat hij beschrijft, is dat de werkelijkheid steeds minder uit losse dingen bestaat naarmate je beter leert kijken. Overal verschijnen verbanden. Relaties. Patronen.

Dat zie je niet alleen in de natuur, maar ook in de meest alledaagse momenten.

Stel dat ik ’s morgens met een slecht humeur opsta. Iemand zegt iets tegen me. Ik vat het op als een aanval en reageer kortaf. Die persoon neemt dat gevoel mee naar zijn werk, reageert geïrriteerd op een collega, die vervolgens minder geduldig thuiskomt. Misschien merkt een kind die spanning op en neemt die weer mee naar school.

Niemand heeft dat gepland.

Toch heeft één kleine verschuiving invloed op een veel groter geheel.

Zo werkt de werkelijkheid voortdurend.

Toch beleven we het meestal anders.

We denken: Ik heb een probleem in mijn hoofd. Persoon X doet vervelend tegen mij. Dus is het logisch dat ik terugblaf.

Maar ergens onderweg gebeurt iets waar we zelden bij stilstaan.

Persoon X doet iets.

Ik geef daar betekenis aan.

Vanuit die betekenis reageer ik.

Mijn reactie verandert vervolgens weer de werkelijkheid waar de ander op reageert.

Wanneer ik die persoon later opnieuw tegenkom en hij reageert nors, voelt dat als bevestiging van mijn eerste oordeel.

Zie je wel. Hij is gewoon zo.

Maar misschien zie ik helemaal geen eigenschap van die ander.

Misschien kijk ik naar een patroon waar ik zelf onderdeel van ben geworden.

Dat is misschien wel het grootste verschil tussen bewust handelen en onbewust leven.

De meeste mensen denken dat ze reageren op de werkelijkheid.

In werkelijkheid reageren ze meestal op hun interpretatie van de werkelijkheid.

En die interpretatie vormt vervolgens weer de werkelijkheid die ze later terugzien.

Steeds vaker vraag ik me af of dit niet op ieder niveau gebeurt.

Een lichaam bestaat niet uit losse cellen.

Een bos bestaat niet uit losse bomen.

Een samenleving bestaat niet uit losse mensen.

Alles leeft dankzij de relaties ertussen.

Misschien geldt dat ook voor onszelf.

Misschien is het ‘ik’ niet het vaste middelpunt waarvoor we het houden, maar een tijdelijk patroon. Een knooppunt waar herinneringen, emoties, overtuigingen en ervaringen elkaar ontmoeten. Echt, uniek en waardevol, maar nooit volledig los van het geheel.

Vanuit dat perspectief krijgt competitie ook een andere betekenis.

Waar zijn we eigenlijk mee bezig?

Een golf kan niet winnen van de oceaan.

Een tak kan niet concurreren met de boom.

Een cel die alleen nog voor zichzelf leeft, noemen we uiteindelijk kanker.

Van dichtbij lijkt strijd logisch.

Van verder weg blijkt zelfs strijd onderdeel van een groter evenwicht.

Dat is misschien wat Spinoza zag.

Niet een wereld waarin alles vredig is, maar een wereld waarin alles met elkaar verbonden is.

Misschien is bewustzijn daarom niet het verzamelen van steeds meer kennis.

Misschien is het leren zien dat je nooit buiten het patroon staat.

Je bent geen toeschouwer van de werkelijkheid.

Je bent één van de krachten waardoor die werkelijkheid zich voortdurend vormt.

Hoe dieper ik kijk, hoe minder losse gebeurtenissen ik zie.

Hoe dieper ik kijk, hoe meer verbanden verschijnen.

En misschien verdwijnt de chaos niet omdat de wereld verandert.

Misschien verdwijnt ze omdat ik eindelijk begin te zien dat ze er nooit werkelijk was.