De cirkel van macht en verantwoordelijkheid

Er wordt vaak naar boven gewezen.

Naar de overheid.
De elite.
Hollywood.
De banken.
Families waarvan gezegd wordt dat zij achter de schermen alles sturen.

Het verhaal is bekend: zij willen dat mensen dom blijven.
Dat we worden afgeleid, afhankelijk gehouden, klein gehouden.
Dat we worden gevoed met vergif, met angst, met verdeeldheid.

Het lijkt een beweging van boven naar beneden.

Maar wat gebeurt er als we hetzelfde patroon op kleinere schaal bekijken?

De samenleving is geen abstract systeem dat los van ons bestaat.
De samenleving is de optelsom van individuele keuzes.

Wij zijn de samenleving.

Niet als idee, maar als optelsom van gedrag.

Een werknemer ziet iets dat niet klopt, maar zegt niets om zijn positie niet te riskeren.
Een manager kiest voor zekerheid boven eerlijkheid omdat er targets gehaald moeten worden.
Iemand lacht mee om niet buiten de groep te vallen.
Iemand spreekt zich niet uit uit angst om belachelijk gemaakt te worden.
Iemand kijkt weg omdat het eenvoudiger is dan ingrijpen.

Het zijn kleine momenten. Nauwelijks zichtbaar.

Maar elk moment draagt een teken.

Een plus.
Of een min.

Eén min lijkt onbelangrijk.
Maar een cultuur ontstaat niet uit één keuze, maar uit miljoenen kleine keuzes die dezelfde richting op wijzen.

Wanneer angst het gedrag stuurt, ontstaat een optelsom van minnen.

En die optelsom vormt structuren.

Structuren waarin voorzichtigheid belangrijker wordt dan waarheid.
Waarin behoud belangrijker wordt dan groei.
Waarin reputatie belangrijker wordt dan eerlijkheid.

Binnen zulke structuren ontstaat de behoefte aan controle.

We creëren systemen die zekerheid beloven.
Instituten die risico moeten beperken.
Hiërarchieën die overzicht moeten houden.
Leiders die stabiliteit moeten garanderen.

Veel posities met macht ontstaan vanuit deze behoefte aan veiligheid.

We denken dat iemand het overzicht moet houden.
Dat iemand moet beslissen.
Dat iemand moet beschermen.

Angst creëert de vraag naar controle.
Controle creëert posities van macht.

Macht verandert het principe niet.

Macht vergroot het effect.

Posities met veel invloed brengen grotere belangen met zich mee.
Meer bezit.
Meer status.
Meer afhankelijkheden.
Meer druk.

En daarmee groeit ook de angst om te verliezen.

Het ego wil controle houden.

Hoe meer er te verliezen valt, hoe moeilijker het wordt om los te laten.

Op een bepaald punt kan de druk zo groot worden dat handelen vanuit het geheel bijna onmogelijk voelt.
Beslissingen worden dan genomen vanuit bescherming van positie.

Niet omdat iemand noodzakelijk slecht is, maar omdat angst zich heeft opgehoopt.

Wat op kleine schaal nauwelijks zichtbaar is, wordt op grote schaal systemisch.

De samenleving wordt dan het ego in het groot.

Een collectieve projectie van dezelfde dynamiek die ook individueel speelt.

Wanneer mensen vervolgens naar boven wijzen en zeggen dat daar de oorzaak ligt, ontstaat een tweede beweging.

Wij worden toeschouwer van een systeem waar wij zelf deel van uitmaken.
Een systeem dat wij zelf mede hebben gecreëerd.

Het is eenvoudig om te zeggen: zij zijn rijk, zij hebben de macht, zij bepalen alles.

Maar tegelijkertijd stemmen we dagelijks in met de structuren die deze machtsposities mogelijk maken.

We werken binnen systemen die we niet ter discussie stellen.
We volgen regels die we vanzelfsprekend zijn gaan vinden.
We accepteren hiërarchieën omdat ze zekerheid bieden.
We zoeken veiligheid in stabiliteit.

En wanneer we ons ongemakkelijk voelen bij de gevolgen daarvan, wijzen we naar boven.

Niet alleen uit overtuiging, maar ook om onszelf buiten verantwoordelijkheid te plaatsen.

Want als de oorzaak volledig buiten ons ligt, hoeven we onze eigen rol niet te onderzoeken.

Het wijzen wordt dan een manier om schuld niet te hoeven voelen.

Maar precies daar ontstaat opnieuw een min.

Niet omdat kritiek ongegrond is.
Maar omdat het gevoel van machteloosheid het patroon bevestigt.

Zij hebben de macht.
Ik heb geen invloed.

Dat idee ontneemt verantwoordelijkheid.

De cirkel sluit zich.

Want een samenleving die bestaat uit mensen die denken geen invloed te hebben, verandert niet.

Niet omdat verandering onmogelijk is, maar omdat niemand zichzelf als onderdeel van de oorzaak ziet.

De paradox wordt zichtbaar:

Hoe meer wij de samenleving zien als een grote min, hoe minder invloed wij ervaren.

En hoe minder invloed wij ervaren, hoe groter de kans dat wij zelf ook handelen vanuit angst.

Elke keuze draagt bij aan het geheel.

Een kleine plus verandert de wereld niet onmiddellijk.
Maar miljoenen kleine plussen veranderen de richting van de optelsom.

De samenleving beweegt altijd mee met de dominante innerlijke houding van haar deelnemers.

Niet omdat iedereen dezelfde macht heeft.
Maar omdat patronen zich herhalen op elke schaal.

Van individu naar cultuur.

Van cultuur naar structuur.

Van structuur terug naar individu.

De cirkel is nergens begonnen en nergens eindigt hij.

Maar hij is overal zichtbaar.

In elke kleine keuze tussen angst en vertrouwen.

In elke kleine keuze tussen zelfbehoud en bijdrage.

In elke kleine keuze tussen zwijgen en spreken.

Wij zijn de samenleving.

Een ieder van ons.

En elke keuze geeft het geheel een teken.